S1 - Afl9: ​​Het verleden als grondstof voor de toekomst

Wat blijft, ook als alles verandert

Wat doen we vandaag met ons mijnverleden?
Bewaren we het of bouwen we ermee verder?

In deze aflevering schuift Paul Boutsen aan tafel. Al meer dan dertig jaar actief rond erfgoed, reconversie en regionale samenwerking. Geen man van nostalgie, maar van actie. Iemand die ooit zijn job opgaf om zich in te zetten voor een gemeenschap in volle sluitingsstrijd.

We spreken over verdwenen mijngebouwen en beschermde monumenten. Over de kolenwasserij van Beringen die op het nippertje werd gered. Over burgemeesters die vroeger samen rond de tafel zaten - en waarom dat opnieuw nodig is.

En vooral over één heldere gedachte:
het verleden is geen eindpunt. Het is bouwmateriaal.

🎧 ​Luister mee en ontdek waarom dit gesprek nog lang nazindert..  Een aflevering over solidariteit, visie en durven samenwerken.

De Schacht van ons Verleden podcast op Apple Podcasts
De Schacht van ons Verleden podcast op YouTube
De Schacht van ons Verleden podcast op Podbean
De Schacht van ons Verleden podcast op Spotify
De Schacht van ons Verleden podcast op Amazon Music

S1 - Afl9: ​​Het verleden als grondstof voor de toekomst

Van sluiting naar samenwerking

hoe Limburg zijn mijnverleden inzet als motor voor vernieuwing

In deze aflevering spreken we met Paul Boutsen over erfgoed, samenwerking en toekomstvisie. Geen nostalgisch gesprek, maar een inhoudelijk debat over wat we met het mijnverleden doen - vandaag.

Paul groeide op in Heusden-Zolder. Zijn vader werkte op de mijn van Zolder. Zelf deed hij drie maanden vakantiewerk ondergronds om zijn studies te betalen. Toch zegt hij duidelijk: het gaat hem niet fundamenteel om het verleden, m​aar om de toekomst. Het verleden is voor hem de grondstof waarmee je die toekomst maakt

Wie meer wil ontdekken over zijn projecten, advieswerk en trajecten rond erfgoed en regionale transformatie, vindt een uitgebreid overzicht op zijn persoonlijke website en portfolio:

www.paulboutsen.com

Van Zwartberg tot regionale samenwerking

Eind jaren tachtig zegde hij zijn job in Mechelen op om zich aan te sluiten bij de sociale strijd rond de sluiting van Zolder en Beringen. Dat moment bleef bij mij hangen. Iemand die zijn werk opgeeft om zich in te zetten voor een gemeenschap die niet de zijne is. Dat is geen vrijblijvende interesse. Dat is overtuiging.

In Zwartberg zag hij hoe diep het verdriet zat na de sluiting en de afbraak van de mijn. Gebouwen verdwenen. Structuren werden gesloopt. Voor hem was dat geen gewone industriële site, maar een stuk identiteit van mensen.

Tegelijk erkent hij dat er ook veel goed is gebeurd. Begin jaren negentig werden in twee bewegingen 45 mijngebouwen beschermd als monument. Zonder die beslissing was er volgens hem veel meer verdwenen. Maar hij is ook kritisch: we hebben te veel afgebroken en te weinig nagedacht over hergebruik voor nieuwe economie.

Eén verhaal voor de mijnterreinen

Wat hij vandaag mist, is een overkoepelend verhaal. Volgens hem zijn er op de verschillende mijnsites sterke toekomstgerichte projecten ontstaan:

  • EnergyVille en Thor Park in Waterschei rond energie van de toekomst
  • Ecotron in Eisden rond klimaatonderzoek
  • Greenville in Houthalen rond cleantech
  • Centrum Duurzaam Bouwen in Zolder
  • Kunstprojecten rond biodiversiteit in Zwartberg

Die projecten bestaan, maar kennen elkaar te weinig. Zijn pleidooi is duidelijk: maak van de Limburgse mijnsites één vernieuwingsvallei, waarin verleden, heden en toekomst logisch met elkaar verbonden worden

Hij verwijst ook naar de jaren negentig, toen burgemeesters maandelijks samen rond de tafel zaten om beslissingen te nemen over herbestemming. Volgens hem was dat een sleutelperiode. Er werd gesproken, gezocht naar consensus en samen beslist waar functies thuishoorden.

Wie onze aflevering “Toen het stil werd” beluisterde, herkent dat verhaal. Ook daar vertelden de burgemeesters hoe overleg en samenwerking toen vanzelfsprekender waren dan vandaag. Niet toevallig vielen dezelfde woorden opnieuw: samenkomen, spreken, consensus.

Volgens Paul ligt daar nog altijd een sleutel. Geen nieuwe structuren, geen zware instellingen — maar regelmatige​ gesprekken. Tijd maken om elkaar te begrijpen vóór beslissingen genomen worden.

https://mijndepot.be/podcast/afleveringen/S1-Afl7.html

De kolenwasserij in Beringen

Een concreet voorbeeld van zijn engagement is de kolenwasserij in Beringen. Die zou rond 2018-2019 afgebroken worden, ondanks haar beschermde status. Samen met bewoners en met zijn organisatie Het Vervolg verzette hij zich daartegen.

Hij wijst op het belang van dat gebouw: het is de enige overgebleven kolenwasserij in Limburg en Wallonië. Bovendien ging elke ton steenkool door zo'n installatie. Zonder kolenwasserij was er geen verkoopbare steenkool

Er werden tentoonstellingen georganiseerd, boeken gepubliceerd en internationale steun verzameld. Uiteindelijk kwam er een compromis: het gebouw blijft als icoon behouden, met minstens één volledige machinegroep per technologie die zichtbaar blijft. Vandaag wordt de site herbestemd binnen het B-Mine-project.

Wat mij trof in dat verhaal is dat tegenstanders uiteindelijk samen tot een oplossing kwamen. Geen zwart-witverhaal, maar een proces van discussie, onderzoek en wederzijds respect.

Zijn vzw: Het Vervolg

Paul richtte zijn eigen organisatie op: Het Vervolg. Die naam zegt genoeg. Het gaat niet om bewaren om het bewaren, maar om verder bouwen.

Met Het Vervolg organiseerde hij onder meer:

  • een fotografiegalerij in de Venestraat in Genk
  • tentoonstellingen over mijnen, industrie, landschap en internationale thema's
  • theaterprojecten in cités
  • rondleidingen met een minibus
  • onderzoek en advies rond erfgoed en herbestemming

Vandaag verzorgt de organisatie met een groep vrijwilligers het onthaal in de Luchtfabriek in Zolder, zeven dagen op zeven

Zijn kernidee blijft consequent: erfgoed moet opnieuw moreel eigendom worden van de gemeenschap. Niet afgesloten achter een draad, maar gedragen door mensen.

Het Vervolg
www.hetvervolg.org/

Met Het Vervolg organiseerde hij onder meer:

  • een fotografiegalerij in de Venestraat in Genk
  • tentoonstellingen over mijnen, industrie, landschap en internationale thema's
  • theaterprojecten in cités
  • rondleidingen met een minibus
  • onderzoek en advies rond erfgoed en herbestemming

Vandaag verzorgt de organisatie met een groep vrijwilligers het onthaal in de Luchtfabriek in Zolder, zeven dagen op zeven

Zijn kernidee blijft consequent: erfgoed moet opnieuw moreel eigendom worden van de gemeenschap. Niet afgesloten achter een draad, maar gedragen door mensen.

Het Vervolg
www.hetvervolg.org/

Wat bleef hangen

Tijdens het gesprek viel één zin die alles samenvatte:

Voor hem gaat het fundamenteel over de toekomst. Het verleden is de grondstof waarmee we die toekomst maken

Dat is ook wat wij als podcast proberen te doen. De verhalen van oud-mijnwerkers blijven de basis. Maar daarnaast groeit er een breder gesprek. Over solidariteit. Over samenwerking. Over hoe een streek zichzelf opnieuw kan uitvinden.

De opname eindigde zoals vaak in het Mijndepot: het licht brandde, mensen liepen binnen, er werd gepraat. En misschien is dat precies waar het om draait. Ontmoetingsplaatsen creëren waar verleden en toekomst samen aan tafel zitten.

De Schacht van ons Verleden - een podcast over het Limburgse mijnverleden, vol stemmen, herinneringen en warmte.
Blijf luisteren, blijf herinneren, en vooral: hou de schacht van ons verleden open.
▲ Wat vond jij van deze aflevering​ ▲